Ode aan de Ouderdom
Afstudeerproject Architectuur, Bouwkunde TU/e, december 2009
>download afstudeerartikel Jolien de Jong
Archiprix nominatie
Het afstudeerproject "Re-institutionalisering: een ode aan de ouderdom" is door de faculteit bouwkunde van de TU/e genomineerd voor de Archiprix 2011. >website
Uit het juryrapport:
"Het concept van de onthechting, dat is onderbouwd met historisch onderzoek, spreekt tot de verbeelding. Interessant is de gedurfde ontwikkeling van het concept in verticale zin. Ergens tussen gezellig rondscharrelen en stilletjes mijmeren, bouwt de bewust uitdagende dementietoren een getrapte reeks van werelden op. "
"Jolien de Jong gaf de meest uitgesproken vorm aan een maatschappelijk ideaal."
Toelichting op afstudeerpoject
Afstudeercommissie
Prof. ir. B. Molenaar
Ir. M.W. van der Poll
Dr. J.C.T. Voorthuis
Het aantal dementerenden zal de komende jaren flink toenemen en dit in een periode dat de grijze druk - het percentage 65-plussers ten opzichte van de personen die werken – verdubbelt. De druk op de verpleeghuiszorg zal hierdoor fors toenemen. Daarnaast raakt dementie mensen ook in de persoonlijke sfeer, veel mensen hebben nog steeds moeite om openlijk over dementie te praten.
Dit afstudeerproject richt zich op bijbehorende problematiek, met als resultaat een ontwerp waarmee de kwaliteit van leven van dementerenden in verpleeghuizen wordt verbeterd maar waarmee vooral ook de positie van dementie in onze maatschappij ter discussie wordt gesteld. Een introductie van een nieuwe verpleeghuistypologie voor mensen met dementie, ingepast in een taboedoorbrekend instituut: een ode aan de ouderdom.
Op dit moment viert de kleinschalige woonvorm hoogtij maar op den duur zal het grootschalige verpleeghuis, dat efficiënt zorg kan verlenen door clustering van zowel patiënten, personeel als voorzieningen, naar mijn verwachting zijn rentree maken. Naast efficiëntie biedt het instituut namelijk ook mogelijkheden om door middel van het gebaar van het grote gebouw, ouderdom een gezicht te geven en daarmee bij te dragen aan het doorbreken van taboes. Het instituut in de betekenis van maatschappelijk geaccepteerd verschijnsel, van manier van denken, wordt aangejaagd door het instituut als gebouw hiervoor in te zetten.
Door de validerende benadering, een erkende benaderingswijze in de ouderenzorg, in te zetten als ontwerpstrategie wordt een nieuwe blik geworpen op het verpleeghuis; het validerende verpleeghuis als een plek die de innerlijke realiteit van haar bewoners erkent en mee gaat in het proces van dementie, het proces van loslaten van het leven.
Eeuwenlang werd het instituut ingezet als apparaat om de ‘niet-productieven’ uit de samenleving weg te houden. Als reactie hierop vindt momenteel een ontwikkeling plaats die juist gericht is op zoveel mogelijk contact met de maatschappij. Daarnaast zou er echter ook een type verpleeghuis moeten zijn waar mensen de gelegenheid krijgen om zich aan de ‘normale’ dingen van het leven te onttrekken. Deze behoefte kan ontstaan wanneer de dingen die wij als ‘normaal’ bestempelen voor de persoon in kwestie juist helemaal niet meer normaal zijn maar juist vreemd, verwarrend en zelfs beangstigend, zoals in het geval van dementie.
Dit gebouw maakt plaats voor ‘onthechting’ en verplicht dementerenden niet langer om mee te blijven doen aan onze maatschappij. Het ontwerp richt zich niet primair op het maken van contact maar schept juist ruimte om in alle rust afstand te nemen als dat prettiger voelt. Afstand van de chaos, afstand van de mensen om je heen, afstand van de wereld en uiteindelijk afstand van het leven. Dit manifesteert zich onder andere in de gebouwvorm en de positionering van het programma; een openbaar ‘deelplein’ voor ontmoeting op de begane grond, ‘scharrelvloeren’ voor dementerende bewoners en ‘sterfsuites’ in de top van het gebouw waar mensen in alle rust het leven kunnen loslaten.
erken de innerlijke realiteit van de dementerende mens
en geef hen de ruimte om los te komen van onze betekenissenwereld
laat de schoonheid van architectuur houvast en troost bieden;
een ode aan de ouderdom, het verpleeghuis als architecturaal requiem voor dementie
Publicaties en presentaties
24 oktober 2011 |
expositie tijdens conferentie "Kunst & Dementie", Parktheater Eindhoven >website |
26 april 2011 |
spreker op congres "Wonen in stijl en baden in luxe", Medilex, Utrecht |
16 december 2010 |
interview "Ik ben aanleiding tot debat" in Cursor >website |
7 december 2010 |
spreker op congres "De V staat voor..." voor de Inspectie voor de Gezondheidszorg, Utrecht >website |
23-24 november 2010 |
spreker op conferentie "Elderly Homes of the Future", Nohr-Con, Kopenhagen >website |
1 t/m 22 november |
afstudeermaquette op expositie "Archiprix 2011 selectie", Plaza Vertigo TU/e Eindhoven >website |
5 november 2010 |
bekendmaking nominaties Archiprix 2011 >website |
23 t/m 31 oktober 2010 |
afstudeermaquette op expositie Dutch Design Week, Plaza Vertigo TU/e Eindhoven >website |
23 oktober 2010 |
publicatie in "architecture.ehv 09-10" (010 publishers) >website |
oktober 2010 |
publicatie "Architectuur als ode aan de ouderdom" in de Architect >website >download |
8 juni 2010 |
spreker op "European Congress Healthcare Planning and Design", TNO, Rotterdam >website |
26 april 2010 |
spreker op congres "Wonen in stijl en baden in luxe", Medilex, Utrecht >website |
26 februari 2010 |
spreker & deelnemer aan denktank "Hoofden, handen & harten aan bed", Mediavedi, Zeist >website |
5 februari 2010 |
blog Niek de Jong "Het verpleeghuis is niet dood", www.skipr.nl >website |
januari 2010 |
interview in CHEPOS 3.3, rubriek TOOLS >download |
15 januari 2010 |
publicatie "Scharrelruimtes en sterfsuites" in Spits, rubriek BeterWeten >download |
3 december 2009 |
interview in Cursor, rubriek Sluitstuk >website |